มะเร็ง…..ไม่ใช่โทษประหารชีวิต

.คนทั่วโลกเป็นมะเร็งกันมากขึ้น….ประเทศไทยก็ไม่พ้นจากกระแสโรคเหล่านี้

…สมภารวัดชื่อดังรูปหนึ่ง ปรารถให้ผมฟังว่า ศพที่ไปฌาปนกิจที่เมรุเผาศพที่วัดของท่านประมาณ ๕๐% เสียชีวิตจากมะเร็ง ซึ่งแตกต่างจากเมื่อ ๓๐ ปีที่แล้วที่ท่านมาบวชใหม่ๆ “สมัยก่อนศพมะเร็งมาเผาที่วัด มีซัก ๑๐-๒๐% เท่านั้นเอง ตอนนี้เพิ่มขึ้น ๒-๓ เท่า บางศพอายุยังน้อยอยู่เลย แค่ ๒๐ ปีกว่าก็มี”

….หน่วยราชการแห่งหนึ่ง ก่อตั้งมาได้ประมาณ ๑๐ ปีเศษ มีพนักงานประมาณ ๓๐ คน อายุอยู่ระหว่าง ๓๐– ๕๕ ปี

ใน ๓ ปีแรก ไม่มีใครเจ็บป่วยจากมะเร็ง

ใน ๓ ปีที่สอง มีคนเป็นมะเร็ง ๑ คน ตอนนี้ยังรักษาตัวอยู่

ใน ๓ ปีสุดท้าย มีคนเป็นมะเร็ง ๓ คน ตอนนี้เสียชีวิตไปแล้ว ๒ คน

ฝรั่งเรียกมะเร็งว่า Cancer หรือบางทีพวกหมอก็เรียกกันย่อๆว่า Big C

ศัพท์ละตินทางการแพทย์เรียกว่า Malignancy คนในแต่ละทวีป ภูมิภาค ประเทศ จะมีอุบัติการณ์ของการป่วยด้วยโรคมะเร็งที่แตกต่างกันไป เพราะความแตกต่างทางกรรมพันธุ์ สภาวะแวดล้อม อาชีพ อาหาร หรือแม้กระทั่งวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน

คนในทวีปออสเตรเลีย จะเป็นมะเร็งผิวหนังมาก เชื่อว่าเกี่ยวกับชั้นโอโซนในอากาศเบาบาง

คนในเมืองจีน จะเป็นมะเร็งโพรงจมูกกันแยะ เชื่อว่าเกี่ยวกับกรรมพันธุ์ และมลภาวะ

คนไทยจะมีอุบัติการณ์ของมะเร็งตับสูง เชื่อว่าเกี่ยวกับพยาธิใบไม้ในตับ และอาหารบางชนิด

…ประเทศไทยในปี ๒๐๑๕ นี้ มีคนตายจากมะเร็งประมาณ ๖.๕ หมื่นคน จากผู้เสียชีวิตทั้งประเทศ ๕ แสนคน หรือคิดเป็น ๑๔-๑๕% เป็นผู้ชาย ๖๐% ผู้หญิง ๔๐% ซึ่งเท่ากับว่า ผู้ชายมีความเสี่ยงต่อมะเร็งมากกว่าผู้หญิงประมาณ ๑.๕ เท่า

…ตัวเลขเหล่านี้ ใกล้เคียงกับผลสำรวจในประเทศจีน ซึ่งในปี ๒๐๑๓ พบว่ามีอัตราการวินิจฉัยการป่วยด้วยมะเร็งถึง ๓,๑๕๓,๖๐๐ คน/ปี หรือนาทีละ ๖ คน และพบมะเร็งปอดมากที่สุดเพราะคนจีนสูบบุหรี่จัด ที่เหมือนกันอย่างหนึ่งคือทั้งคนไทยและคนจีนพบมะเร็งในลำไส้เพิ่มขึ้นอย่างมาก โดยเฉพาะในพื้นที่เขตเมือง

“ฉันจะอยู่ได้อีกนานเท่าไหร่” จะเป็นคำถามที่อยู่ในใจผู้ป่วยและญาติตลอดเวลา เมื่อรู้ตัวว่าป่วยเป็นมะเร็ง ประสบการณ์และวุฒิภาวะของแพทย์ และบุคลากรสาธารณสุขในการสื่อสารและดูแลผู้ป่วยเหล่านี้มีความสำคัญมาก หมอต้องมีทักษะหลายๆอย่างในการที่จะพูดคุยกับผู้ป่วยและญาติตั้งแต่แรกวินิจฉัย จะพูดอย่างไรไม่ให้ผู้ป่วยอยู่ในสภาวะขวัญหายกระเจิดกระเจิงตอนกลับไปบ้าน บางครั้งอาจต้องบอกญาติก่อน บางครั้งอาจต้องบอกแค่ครึ่งเดียว (เพื่อให้ผู้ป่วยและญาติค่อยๆทำใจ) บางครั้งอาจต้องให้ความจริงเชิงสถิติ และที่สำคัญคือ อย่าทำให้ผู้ป่วยรู้สึกหดหู่และสิ้นหวัง…

…เริ่มมีการถกเถียงกันว่า คำพูดที่หมอชอบพูดอยู่เสมอๆว่า “อยู่ได้ไม่เกินแค่นั้น แค่นี้เดือน (ปี)” เป็นสิ่งที่เหมาะสมหรือไม่ เพราะผู้ป่วยแต่ละคนมีพยาธิสภาพของโรคไม่เหมือนกัน มีการตอบสนองต่อการรักษาไม่เหมือนกัน และมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมตัวเองที่แตกต่างกันไป

…ผู้ป่วยจะอยู่ได้กี่เดือนกี่ปีก็แล้วแต่ แต่สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ คุณภาพชีวิตและสภาพจิตใจของผู้ป่วยนั้นมีความสำคัญมาก ครอบครัวบางครอบครัวหมดเนื้อหมดตัวหรือเป็นหนี้สิน เพราะแพทย์ชี้นำไม่ถูกต้อง คนป่วยบางคนตายอย่างโดดเดี่ยวอยู่ในโรงพยาบาล เต็มไปด้วยสายระโยงระยางและท่อต่างๆในวาระสุดท้าย และครอบครัวไม่มีโอกาสอยู่เคียงข้าง

…ในอเมริกา และยุโรปเริ่มมีการพัฒนาศาสตร์ที่เรียกว่า Phychological oncology ว่าด้วยการดูแลด้านจิตใจของผู้ป่วยมะเร็ง มีคำพูดที่ว่า “ในการเกิดผลข้างเคียงด้านร่างกายจากการรักษามะเร็ง จะมีผลข้างเคียงด้านจิตใจควบคู่อยู่ด้วยเสมอ” ศาสตร์ด้านนี้ให้ความสำคัญต่อการช่วยเหลือด้านสังคม การปฏิบัติสมาธิภาวนา และการออกกำลังกายในรูปแบบต่างๆสำหรับผู้ป่วย

…การรักษาแบบประคับประคอง (Palliative Care) เป็นอีกส่วนที่มีความจำเป็นและสำคัญสำหรับผู้ป่วยระยะสุดท้าย อันได้แก่ การบำบัดความเจ็บปวด ความทุกข์ทรมาน การให้ยาระงับประสาทเพื่อให้นอนหลับได้ การบริหารจิต การให้คำแนะนำแก่ญาติ เป็นที่น่ายินดีที่ประเทศไทยเริ่มมีการตื่นตัวในเรื่องนี้มากขึ้นในช่วง ๔-๕ ปีที่ผ่านมา

โรงพยาบาลอาจดูแลผู้ป่วยได้ดีในบางภาวะเงื่อนไข แต่การดูแลผู้ป่วยที่บ้าน (Home Care) และชุมชน อาจจะสำคัญพอๆกัน (หรือมากกว่า) ไม่มีผู้ป่วยคนไหนอยากอยู่โรงพยาบาลนานๆ ทุกวันนี้โรงพยาบาลบางแห่ง เริ่มพัฒนาความร่วมมือกับท้องถิ่น (เทศบาลและอบต.) ในการจัดให้มีบุคลากรเยี่ยมบ้าน บางแห่งมีชุดถังออกซิเจนขนาดเล็ก ชุด Infusion set สำหรับให้ยามอร์ฟีนแก้ปวดแก่ผู้ป่วย หรือแม้กระทั่งเตียงนอนผู้ป่วยติดเตียงให้ครอบครัวที่มีผู้ป่วยมะเร็งไปใช้ได้

…การรักษาด้วยรูปแบบทางเลือกอื่นๆ เช่น ยาแผนโบราณ แผนจีน การนวด การเพ่งกระแสจิต บางครั้งถูกมองว่าเป็นตัวสร้างปัญหา ถูกมองว่าเป็นด้านลบจากบุคลากรสาธารณสุขแผนปัจจุบัน จริงๆแล้วศาสตร์เหล่านี้ในด้านที่เป็นคุณก็มี แพทย์แผนปัจจุบันต้องใจกว้าง และใส่ใจหาความรู้เพิ่มเติมในศาสตร์เหล่านี้ บางครั้งอาจต้องบอกข้อดี ข้อเสียให้ฟัง แล้วให้ญาติและคนไข้ตัดสินใจเอง… ยาแผนโบราณบางตัวให้ผลที่เหลือเชื่อในผู้ป่วยมะเร็งบางราย…

ท้ายที่สุดนี้ คำวินิจฉัยว่า “คุณเป็นมะเร็ง” ไม่ได้เป็นคำพิพากษาว่า “คุณต้องตายแน่ๆในเร็ววันนี้” แต่เป็นสัญญาณเตือนภัยว่า “คุณต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรม และวิถีชีวิตใหม่” ได้แล้ว มะเร็งเป็นโรคที่หายได้ถ้าคุณ “กล้าที่จะเปลี่ยนตัวเอง….”//หมอชาวบ้าน


Comments are closed.